Autor: pieceofroses

Aldous Huxley, autor znakomitego Nowego wspaniałego świata, spogląda na wykreowaną przez siebie utopię z perspektywy upływu 30 lat. Snuje refleksje o kondycji świata, w którym przyszło mu żyć. To świat zimnej wojny lat 60 XX wieku, to świat podzielony na komunistyczny Wschód i skomercjalizowany, zepsuty Zachód. Nowy wspaniały świat 30 lat później raport rozbieżności zawiera przerażający bilans tego, ile z pozornie irracjonalnych pomysłów autora już się urzeczywistniło.

Proroctwo się spełnia

Kiedy na początku lat 30. XX wieku Aldous Huxley opublikował swoją utopijną powieść pt. Nowy wspaniały świat, niektóre pomysły wydawały się – delikatnie mówiąc – irracjonalne. Regulowanie liczby narodzin przez pączkowanie takich samych embrionów, stwarzanie w wielkich butlach osobników różnych typów, podsłuchiwanie obywateli przez Wielkiego Brata, hipnopedia, soma… Niestety, wbrew pozorom, bardzo wiele wizji tego znakomitego pisarza ziściło się szybciej, niż on sam myślał.

W 1931 roku. kiedy powstawał Nowy wspaniały świat, byłem przekonany, że zostało nam jeszcze mnóstwo czasu. […] Dwadzieścia siedem lat później, tuż za połową dwudziestego stulecia po Chrystusie i na dług przed końcem pierwszego wieku ery Forda, mam w sobie o wiele mniej optymizmu […]

W latach 60. XX wieku, w samym środku zimnej wojny, która trawiła Europę, Huxley został poproszony o serię artykułów na temat tego, jakimi środkami dysponowałby dyktator, aby manipulować tłumami. Seria artykułów rozbudowała się do rozmiarów książki – Nowy wspaniały świat 30 lat później. Raport rozbieżności. Sam autor był przerażony tym, jak bardzo prorocze były jego wizje.

Dziś, pół wieku później, w drugim dziesięcioleciu XXI stulecia, cały czas mam podobne wrażenie. Choć widmo komunizmu nie wisi już nad Europą, nie oznacza to, że żyją w niej wolni ludzie. Dyktatura przybrała – jak przewidywał pisarz – bardziej wyrafinowaną postać. To manipulowanie obywatelami tak, aby cały czas byli przekonani o swojej wolności.

Zachód – Wschód

W książce Huxleya jest wiele odniesień do Nowego wspaniałego świata. Jest też wiele nawiązań do Roku 1984 George’a Orwella. Pisarz wykorzystując to antytetyczne zestawienie, uwypukla dwoistą naturę dyktatury. Sugeruje, że ma ona dwa oblicza. Jedno z nich, to brutalne, gwałtowne, przesycone zwierzęcym strachem, ukazał Orwell. Dla Huxleya wiąże się ono z komunizmem, z przestrzenią Wschodu. Ale to nie w niej – co mówi wprost – dostrzega przerażającą przyszłość świata. Drugie oblicze dyktatury jest subtelne, zawoalowane. Właśnie z takim zniewoleniem mamy do czynienia w Nowym wspaniałym świecie. To przemoc Zachodu – przekonanie obywateli, że świat, w którym żyją, jest wolny, a wybory, których dokonują, są ich własne.

Propaganda polityczna, reklama, coaching

Pisarzowi udało się niewątpliwie przewidzieć rolę mediów, środków masowego przekazu, w tej nowej formie łagodnej i subtelnej dyktatury. Niewola przyjdzie pod postacią wolnych wyborów, reklam telewizyjnych oraz bogatej oferty samorozwoju. Wydaje się to nieprawdopodobne tylko dopóty, dopóki nie przeanalizujemy współczesnego świata. Z każdej strony jesteśmy bombardowani opiniami i zaleceniami, które w końcu przyjmujemy za własne. A Huxley, gdy pisał Nowy wspaniały świat 30 lat później, nie znał jeszcze siły Internetu!

Do lansowania kandydatów politycznych stosuje się obecnie takie metody, jakby chodziło o reklamę dezodorantu, który skutecznie uchroni wyborców przed poznaniem prawdy.

Moją uwagę przykuła genialna w swojej prostocie obserwacja, że kupując produkty, kupujemy połączone z nimi za pomocą reklamy wartości. To znaczy, nie kupujemy pampersów, ale poczucie bycia dobrą matką, nie kupujemy witaminy C, ale poczucie dbania o zdrowie, nie kupujemy – jak mówi Huxley – książek, ale poczucie bycia erudytą i oczytanym człowiekiem.

Dość krytycznie – co ciekawe – wypowiadał się o bardzo popularnym aktualnie coachingu oraz self-coachingu. Oczywiście, nie nazywając tego zjawiska w taki sposób.

 […] jednak największy zbyt zapewniają nieprzeliczone rzesze ludzi, którzy są niezadowoleni z siebie i chcieliby się zmienić pod wpływem cudzych lub własnych sugestii. Cudze wskazówki można kupić w formie płyt zawierających szeroki wybór pomocnych treści. W sprzedaży dostępne są nagrania, które uwalniają od napięcia i powodują stan głębokiego rozluźnienia, rozbudzają pewność siebie (popularne wśród sprzedawców), zwiększają urok osobisty i wzmacniają magnetyzm osobowości.

Uświadomienie sobie, że dobrowolnie dajemy sobą manipulować, płacąc za to pieniądze, przytłoczyła mnie nieco.

Odrobina słońca

Koniecznie trzeba dopowiedzieć, aby nie było zbyt depresyjne, że Huxley daje na koniec pozytywny akcent. Podpowiada światu, co zrobić, aby nie dać się zniewolić. Jak przeciwdziałać wszechobecnej manipulacji, propagandzie i praniu mózgów? Ratunku upatruje – jak wielu wielkich myślicieli – w czytaniu oraz w studiowaniu języka.

Czytanie jest czynnością osobistą, nie zbiorową. Pisarz zwraca się wyłącznie do jednostek, które potrafią zachować trzeźwość umysłów.

Kształcenie na rzecz wolności […] powinno między innymi dotyczyć właściwego stosowania języka.

Manipulacja i perswazja to zjawiska na poziomie języka. Zrozumienie mechanizmów nimi rządzących, pozwala na skuteczną obronę. Cóż, dobrze przestudiowana filologia chroni przed każdym totalitaryzmem.

Dodatki

Interesujące są także dołączone do książki teksty: list Huxleya do Orwella poświęcony analizie jego Roku 1984 oraz posłowie Piotra Kofty, pisarza, syna słynnego Jonasza Kofty. Co poeta może wiedzieć o utopiach i antyutopiach? Na podstawie jego trafnych spostrzeżeń wynika, że całkiem sporo!

 

Choć nie wszystkie wizje Huxleya sprawdziły się, patrząc z perspektywy upływu kolejnego półwiecza, uważam, że Nowy wspaniały świat 30 lat później powinien stać się obowiązkową lekturą. Nie, nie szkolną. Obowiązkową lekturą każdego myślącego człowieka, zdolnego do refleksji nad otaczającym go światem. Obowiązkową lekturą każdego człowieka, pragnącego pozostać wolną i samodzielnie myślącą jednostką. Obowiązkową lekturą człowieka, który chcąc nie chcąc żyje w świecie Zachodu.

5.00 avg. rating (98% score) - 1 vote

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Please enter your comment!
Please enter your name here